Chane Kurmure

     कालच एक गाणं ऐकलं.   जुनंच .   "यह कौन चित्रकार है, यह किस कवीकी कल्पना ... "   सिनेमातलंच !   बाकी details जाऊ द्या ... पण एखादं सुंदर चित्र, आणि त्याचा निर्माता / निर्माती यांच्याबद्दल मला खूप कौतुक वाटतं ..त्यांचं नाव माहीत असो का नसो ...  चित्र सुंदर आहे का नाही हा प्रत्येकाचा आपला आपला विचार ... पण ते काढणाऱ्याची किमया नक्कीच सुंदर !    जे वाटतंय ते कागद किंवा तत्सम कशावर तरी उमटवू शकतोय ... एक विचार, कल्पना मनात येते ... हळूहळू आकार घेते ... मग ती कागदावर उतरते ... असा हा चित्राचा जन्म - प्रवास !  आपली कल्पना मांडण्याची इच्छा, पद्धत ... !     इतिहासपूर्व काळ, किंवा पुरातनकाळ किंवा undocumented काळापासून आपल्याजवळ ही कला आहे. कोकणात रत्नागिरी , सिंधुदुर्ग परिसरात आजकाल खूप कातळशिल्प सापडत आहेत.   पठारावर कोरलेली चित्रं ... प्रचंड मोठी चित्रं .    शेजारपाजारच्या खेड्यातले लोकं त्यांना राक्षस चित्रं म्हणतात. त्या काळी कागद नव्हता , म्हणून दगडावर कोरली . त्यांना कातळ - चित्रं ...

    काही दिवसांपूर्वी मैत्रिणीशी फोनवर बोलतांना  ठोकताळे हा शब्द बोलण्यात आला .  तसा नेहमीचाच शब्द, पण अर्थ कसा ठासून भरलेला.   त्यात किती गोष्टी compact करून भरलेल्या आहेत.   अनेक वर्षांचा, कधी अनेक पिढ्यांचा, हजारो वर्षांचा अनुभव, त्यावरून काढलेले निष्कर्ष, ते ताडून पहाणं... हे सगळं करूनही थोडंसं suspense element...अंदाज  खरा ठरेलंच असं नाही,  असा  disclaimer   - म्हणजे ठोकताळा ! ...     शाळा-कॉलेजमधे असतांना, तसे आमचे बरेच  संकेत असायचे.   ईश्वरी संकेत  नव्हे,  निसर्ग संकेत !  उदा. अमरावतीला पाण्याची चणचण, रुक्ष जमीन.  तिथे आमच्या आवारात एक शेवग्याचं झाड होतं , त्याला डिसेम्बर मधे फुलं यायची.   शेवग्याला फुलं यायला लागली, की आपला अभ्यासाचा मौसम आला, असा परीक्षेचा संकेत !    तेव्हा शाळा-कॉलेजात सतत अभ्यास नसायचा !   डिसेम्बर संपता संपता सुरु केलेला अभ्यास, परीक्षेत पास व्हायला पुरेसा असायचा !   आजकाल इथे बंगलोरमधे पहाते तर १२ महिने शेवग्याला...

    नवीन वर्षाच्या हार्दिक शुभेच्छा !    मागच्या वर्षातले ups and downs , सुखदुःखं,  सगळं संभाळत नवीन वर्षाचं स्वागत !!!    कारण, काळ थांबत नाही, तुमचं काय झालं याची त्याला पर्वाही नाही.  असो !     तर, नवीन वर्ष, नवीन पान उलटलं नव्या कॅलेण्डरचं.    मागचे सहा महिने काही ना काही कारणाने काहीच लिहिणं झालं नाही.   काही सुचतही नव्हतं ... writer's block वगैरे यायला, आधी चांगला writer व्हायला पाहीजे ... पी हळद की हो गोरी ... असं ते नाही ... त्याकरता अजून बरंच लिहायला हवं ...    हो गोरी ... गोऱ्या रंगावरून सुचलं,  आज   black is beautiful  हाच विषय घेऊन पांढऱ्यावर काळं करायचं ... तशी पण  आता संक्रांत अगदी तोंडावर आली आहे ... तिला काळा सण  असं ही म्हणतात ...      तर विचार करत होते ... काळा आणि सण ... हा विरोधाभास आहे ... त्याचा अर्थ काय ?   ह्यामागे काहीतरी कारण असलं पाहिजे ... काळ्या रंगाचा किंवा कोणत्याही रंगाचा विचार केला तर त्याला काहीतरी अर्थ नक्कीच असतो, आह...

       बंगलोर मध्ये आल्यावर मला मिळालेली जीवश्च   कंठश्च मैत्रीण ...माणिक ... अचानक चार महिन्यांपूर्वी खूप आजारी पडली ..  आणि , तिने तिचं शेवटचं मनोगत लिहायला मला सांगितलं ... ते मी  लिहिलं ... तिला तिच्या  मिस्टरांनी वाचून दाखवलं ...   .... तिला जाऊन महीना झाला ...  .... तिच्या आठवणीत ... .....  आज नवरात्राचा शेवटचा दिवस ... दिवेलागण झालीये ... आभाळ भरून आलंय ... कधी बरसेल याचा नेम नाही ...काळे कुट्ट ढग ... मनातही विचारांचं काहूर माजलंय ...डोळेही कधी बरसतील , ते सांगता येत नाहीये ...सगळा जीवन पट डोळ्यासमोर येतोय ...डोळे मिटून विचार करतेय .. .. ह्यांना वाटतंय , माझा डोळा लागलाय ...        ... नवरात्र आणि कोणत्याही मुलीचा-बाईचा आयुष्याचा प्रवास किती सारखा असतो.   खरं म्हणजे संपूर्ण आयुष्याचा fast forward चित्रपट म्हणजे नवरात्रातली देवीची रुपं असं वाटतंय ... एक लहानशी मुलगी ... तिची ओळख कशी तर कोणाची तरी मुलगी-कन्या ... जशी ती 'शैल पुत्री' ... मग मोठं होत असतांना, नवनवीन गोष्टी शिकणारी, शिक्षण ...

   बघता बघता नवरात्र संपत आलं, दसरा आला  दोन दिवसांवर ... आणि कोजागिरी पौर्णिमेचे वारे वाहू लागले ... पण त्याच्या आधीच ललिता पंचमी पासून अजून एक मस्त उत्सव सुरूही झालाय ...      मुलींचा हादगा ... कोणी भोंडला म्हणतात ... आमच्या तिकडे, म्हणजे विदर्भात ... भुलाबाई !    तोच सण ... खास करून मुलींचा ... गाणीही थोड्याफार फरकानी तीच, आणि मुलींचा उत्साह ही तोच ... अफाट ... घट बसल्यापासूनच मुलींचे plans सुरू ... खुसुखुसु करत ... "ए, माझ्याकडे एक दिवस हं"...    "थांब, आधी पहिला दिवस माझ्याकडे" ... " हो, आम्हाला नकोच आहे ...पहिल्या दिवशी खिरापत काय ...सोपी असते ओळखायला" ... "ए, नको मग माझ्याकडे ... कुण्णा कुण्णाला ओळखता येणार नाही अशी मी आईला सांगणार आहे करायला ... !"...      तर ललिता पंचमी पासून संध्याकाळी मैत्रिणींकडे,  शेजारी पाजारी जाणे ... भुलोजी - भुलाबाईच्या मातीच्या मूर्ती आणून त्या फुलांनी सजवणे, रांगोळ्या काढणे आणि मग गाणी ... गाणी म्हणणे, खिरापत ओळखणे ... रोज एक गाणं जास्त म्हणायचं ! तेव्हा हस्त नक्षत्र असतं , म्हणून ,...

       ' अलक' ... म्हटलं की आजकालच्या संदर्भाप्रमाणे आपल्या मनात  'अति लघु कथा'   हेच येतं .    हा एक  short-form   आहे ही ... पण  'अलक'  या संस्कृत मधील शब्दाचा अर्थ खूपच वेगळा आहे ... अलक म्हणजे केस ... लांब सडक, मऊ मऊ रेशमी, सुंदर केशकलाप - केश संभार वगैरे ... तो अचानक आठवला...... कालच मोठ्या जाऊबाईंना भेटायला गेले होते.   त्या इथे आल्या आहेत म्हणून ... आणि त्यांच्या बोलण्यात हा शब्द अचानक पुन्हा सापडला ... केसांवरून सहज गप्पा चालू होत्या ...      त्या सांगत होत्या ... "अगं, आमच्या लहानपणी वेणी घालणं म्हणजे एक मोठा कार्यक्रम असायचा ... एकत्र कुटुंब होतं ... सणवार - कार्य वगैरेंच्या निमित्तानी सगळी जमायची ... तेव्हा सगळ्या मुलीबाळींच्या वेण्या घालणं हे एक मोठं कामच असायचं ... मग घरातली कर्ती - मोठी बाई एखाद्या काकू-मामी-आत्या ला पकडायची,  आणि "आज तुला हेच काम, मुलींच्या वेण्या-फण्या तू उरक ... बाकी आम्ही बघतो" ... असा हुकूम सुटायचा ... आणि मग सगळ्या मुली आपापला कंगवा घेऊन नंबरच लावायच्य...