Chane Kurmure

      हिंदीमधे  म्युझियम ला अजायबघर  म्हणतात.   अजब गोष्टी - काही जुन्या, काही खूप जुन्या ... अशा वस्तू जगात होत्या, आणि त्या दररोजच्या जीवनात , किंवा काही स्पेशल कार्यक्रमात लागत होत्या हे खरं वाटणार नाही ... तर अशा आता कालबाह्य झालेल्या अजब गोष्टी जिथे असतात ते  'अजायबघर ' !      म्युझियम म्हटलं की खूप शांतता, अगदी तुरळक लोक, मोठमोठ्या काचेच्या पेट्या - कपाटं आणि त्यात दूर  दूरच मांडून ठेवलेल्या चित्रविचित्र वस्तू  असंच चित्र डोळ्यांसमोर येतं.  एक लायब्ररीत  आणि नंतर वस्तुसंग्रहालयात   (  हो, म्युझियमला मराठीत  'वस्तुसंग्रहालय '  म्हणतात ) मधेच कोणीतरी  " Shh ..." म्हणून सांगतात, जणू काही जोरात बोललं तर तिथल्या वस्तू झोपेतून उठून चालायला लागतील...     मला आठवतं ते पहिलं  म्युझियम  - अजायबघर नावाचंच म्हणजे नागपूरच्या महाराज बागेतलं म्युझियम ... तिथे काय होतं ते काही आठवत नाही, पण नाव मात्र खूप आवडायचं.    दुसरी आठवण म्हणजे सांगलीच्या शाळेच्या लगतच...

       आजकाल पुण्यात कुठेही जा, सगळीकडे flex लागले आहेत ... अधिक मासानिमित्त ... भजन - पूजन - कीर्तन ... विष्णू सहस्त्रनाम, गीता पठण, भागवत वाचन ... देवळांमधे विविध पूजा ... आणि मिठाईच्या दुकानांत अधिक मासाकरता अनारसे !    हे सर्व अधिक मासानिमित्त आहे म्हटल्यावर ठरवलं की ह्याबद्दल काहीतरी लिहायचं ... आणि मग शोधायला लागले ...      पहीलं पुस्तक ... संपूर्ण चातुर्मास ... तर त्यात अगदी जुजबी माहिती ... चला,  पण सुरुवात तर झाली .   आणि मग मिळेल तसं लिहीत गेले.   मुळात प्रश्न की अधिक मास म्हणजे काय ... तो येतो कसा ... त्याचा हिशोब कसा करतात ... काहीच महिने अधिक येतात ... वगैरे ... आणि जितकं शोधू तितकं सापडत गेलं  ...     सौर वर्षातले दिवस ३६५ पण तिथ्या पाहिल्या तर ३७१, आणि चांद्र वर्षात ३६० तिथ्या येतात.   म्हणजे दर वर्षी ११ तिथ्यांचा फरक पडतो.   दर ३ वर्षांनी ३३ तिथ्या  होणार आणि  नवीन चांद्र वर्ष थोडं थोडं आधी सुरु होणार ... मग सगळे सणवार आणि ऋतूंचा ताळमेळ कसा ठेवायचा ?  ...

             लग्न पहावं करून  आणि  घर पहावं बांधून ... अशी आपली म्हण आहे.  त्यातला पहिला पार्ट तर झाला !   आता दुसरा पार्ट ... जो असा की आपण एकदाच काय, दोनदा - तीनदा करून बघू शकतो ... !   पहिल्या पार्टचं नको बोलायला ... आपल्या चुका आपणच कशाला जगजाहीर करा ... पण घराचं तसं नाही ... कुटुंब मोठं झालं म्हणून ... relocate झालो म्हणून ... सगळ्यांनाच दुसरा पार्ट पुन्हा पुन्हा व्हावासा वाटेल आयुष्यात ... निदान मला तरी तसं वाटत होतं  ...       ... तर , त्याची गोष्ट ... लग्न झालं आणि मी सासरी आले.   एकत्र कुटुंब ... म्हणजे सासू सासरे आणि आम्ही दोघे ... घर सगळं लागलेलं ... सर्व सुस्थितीत ... त्यामुळे भाजी आणि किराणा सोडलं तर नवीन गोष्टी आणणे - नवीन संसार लावणे वगैरे काही नव्हतं .. . just सगळं जपून वापरणं !   आपल्या हातून आल्या-आल्या काही मोडायला नको, असाच विचार !   माझं सगळं काम जरा भीत भीतच ... मोठे दीर आणि जाऊबाई बहरीनला होते , म्हणून घरात 'फॉरीन'च्या वस्तू खूप, त्यामुळे ...

      नेमेचि येतो मग पावसाळा ... तो येतो जूनमधे .   पण असाच  'नेमेचि'  येणारा एक दिवस म्हणजे - ८ मार्च ... International Women's  Day !   त्या दिवशी जग अगदी वेगळं असतं, वेगळं दिसतं, वेगळं ऐकू येतं  ... खूप जण खूप काही बोलतात त्याबद्दल, news  मधे,  TV वर, मोबाईलवर, पेपरात ... जिकडे तिकडे बायकांचा उदो उदो,    anybody who thinks he is somebody  , बायकांच्या समाजातल्या role   बद्दल, स्थानाबद्दल, योगदानाबद्दल बरंच काही बोलतो ... क्वचित कुठल्या झोपडपट्टीत, चाळीत जाऊन एखादं फूल, नाहीतर मिठाईचा डबा देऊन येतो..... ४-५ बायकांना शाल, श्रीफळ वगैरे देऊन सत्कार करतो ... दोन -चार वाक्यं सावित्रीबाई , जिजाऊंबद्दल बोलतो ... आणि मग उरकला दिवस !...     मुळात हा दिवस आला कसा ?    तर १९१७ साली रशियामधे लोकांचे हाल होत होते, अन्न -पाणी मिळत नव्हतं, तेव्हा रशियन बायकांनी मिळून बंड पुकारलं ... ' Bread and Peace '  ही त्यांची मागणी होती !  त्या आधी समान पगार, कामाच्या वेळा, आणि मतदानाच्या  हक...

    आपण जेव्हा एखादं चित्रांचं प्रदर्शन  बघायला जातो, तेव्हा एका वेगळ्या जगात पोचल्यासारखं वाटतं !    एक चित्र म्हटलं, तर त्या मागचा विचार तर सोडाच, पण ते काढतांना किती गोष्टींचा विचार करावा लागत असेल, असं वाटतं !   कोणतं माध्यम, कसा surface , त्याचं काय मटेरियल, कोणते रंग, कोणती शैली ... किती पैलू एका चित्राचे !     आता आपण चुनखडी, गेरू इथपासून कुठल्या कुठे पोचलो आहोत !   रंगीत माती - minerals चे प्रकार, water-colors, oil paints, acrylic paints , इतकंच नव्हे तर transparent - पारदर्शक paints ... अजून कसले कसले paints, त्यासाठी लागणारं नवनवीन साहित्य, ब्रशने पेंट करायचं एवढंच नाही तर आता चाकू सुद्धा आणि thumb and finger painting म्हणजे लहानपणी रंगात हात बुडवून करत होतो त्याचा official प्रकार !   आणि हे साहित्य बनवणाऱ्या मोठमोठ्या कंपन्या !    surface म्हणाल, तर सारवलेल्या जमिनी पासून special effects दिलेल्या भिंती ते काचेचे panels ! चित्राच्या शैलीचेही किती प्रकार नवे-जुने आदिवासी style , कलमकारी, फुलकारी,...

     कालच एक गाणं ऐकलं.   जुनंच .   "यह कौन चित्रकार है, यह किस कवीकी कल्पना ... "   सिनेमातलंच !   बाकी details जाऊ द्या ... पण एखादं सुंदर चित्र, आणि त्याचा निर्माता / निर्माती यांच्याबद्दल मला खूप कौतुक वाटतं ..त्यांचं नाव माहीत असो का नसो ...  चित्र सुंदर आहे का नाही हा प्रत्येकाचा आपला आपला विचार ... पण ते काढणाऱ्याची किमया नक्कीच सुंदर !    जे वाटतंय ते कागद किंवा तत्सम कशावर तरी उमटवू शकतोय ... एक विचार, कल्पना मनात येते ... हळूहळू आकार घेते ... मग ती कागदावर उतरते ... असा हा चित्राचा जन्म - प्रवास !  आपली कल्पना मांडण्याची इच्छा, पद्धत ... !     इतिहासपूर्व काळ, किंवा पुरातनकाळ किंवा undocumented काळापासून आपल्याजवळ ही कला आहे. कोकणात रत्नागिरी , सिंधुदुर्ग परिसरात आजकाल खूप कातळशिल्प सापडत आहेत.   पठारावर कोरलेली चित्रं ... प्रचंड मोठी चित्रं .    शेजारपाजारच्या खेड्यातले लोकं त्यांना राक्षस चित्रं म्हणतात. त्या काळी कागद नव्हता , म्हणून दगडावर कोरली . त्यांना कातळ - चित्रं ...