Chane Kurmure

      गणपती उत्सव - आनंदाला उधाण, सगळीकडे उल्हास-उत्साहाचं वातावरण, दहा दिवस कसे जातात ते कळतही नाही.  आणि मग विसर्जनाची वेळ आली की  हळूहळू सगळ्यांचे चेहरे आणि - त्याबरोबर उत्साहही -  पडायला लागतात ... आमच्या मुलाकडे दीड दिवसांचा गणपती . दुसऱ्या दिवशी संध्याकाळी  उत्तरपूजा झाल्यावर, आता विसर्जन असं म्हंटल्यावर, नातीची reaction , "ए नाही नं ... आपला बाप्पा किती छान आहे ... " अशी होती.    चेहरा रडवेला, डोळ्यांत आसवं दाटलेली ... "ए, please , नुसता वर उचलून ठेवा नं ... !"        मला आपलं लहानपण आठवलं ...      असंच व्हायचं नं !  " आपले सण असे इतके short का ? ... "    मी .... "का ?   हा चांगला दहा दिवस असतो की ... "   कोणीतरी म्हणालं . "पण आपल्याकडे घरातला दीडच दिवस का ?"    ... ह्याला प्रत्येकाचं उत्तर वेगवेगळं ...!  पण ,  आपण थोड्याच वेळात, "गणपती बाप्पा मोरया, पुढच्या वर्षी 'लौक्कर' या "  असं म्हणायचो ... त्या 'लौ क्क र' मधे आपले सगळे भाव स्पष्ट दिसा...

      चौदा विद्या आणि चौसष्ठ कला यांचा अधिष्ठाता - आपला बाप्पा !   वक्रतुंड , महाकाय हे त्याचं एक रूप .  आणखी ही  किती तरी त्याची विविध रूपं, काही दृश्य, तर काही आपण कल्पीलेली !     त्याच्याबद्दल उगीच नाही पुराणं च्या पुराणं लिहिली गेली !     कधी दोन हातांचा, मग चार, सहा, आठ इतकंच नव्हे तर १८ हातांचा गणपती !      कधी साधासा, मुगुटही नसलेला तर कधी आत्ताचा ,असा की त्याचं पीतांबरही सोन्याचं !  त्याच्या दिसण्यातला - रुपातला पहिला फरक दिसतो , तो म्हणजे उजव्या सोंडेचा का डाव्या सोंडेचा !     डाव्या सोंडेचा गणपती म्हणजे कसा happy-go-lucky !      न रागावणारा, तर उजव्या सोंडेचा म्हणजे त्याचं सगळं कडक !      सोवळ्याने पूजा-अर्चा नीट झालीच पाहिजे, नाहीतर मोठी शिक्षा ?...     अशी भीती  बसलेली ..की कोणी पूजा करायलाही घाबरतील.      खरं तर तसं नाही.      उजव्या सोंडेचा म्हणजे तो 'सिद्धी विनायक' .      त्याची पूजा, उपास...

    हा आपला बाप्पा !   ह्याचा जन्म माघ महिन्यातल्या चतुर्थीला झाला.   त्या दिवसाला गणेश-जयंती असं आपण म्हणतो.   पण त्याचा उत्सव मात्र भाद्रपद चतुर्थीला !   ह्याचं कारण काय असावं ?    त्याचीही एक आख्यायिका आहे, महाभारताशी  संबंधित .  कौरव-पांडवांच्या निधनानंतर महर्षी व्यासांना हे सर्व लिहून ठेवावंसं वाटलं.  पण त्या काळात लेखनिक कोण मिळणार, जो श्री व्यासांच्या प्रतिभेला न्याय देईल, त्यांच्या विचारांच्या वेगाला तितकीच उत्तम साथ देईल ?    म्हणून त्यांनी गणपतीला विचारलं.    आणि भाद्रपद चतुर्थीला लिखाण सुरु झालं !  ते एका तळ्याकाठच्या गुहेत लिहू लागले.   लिहितांना गणपतीच्या शरीराचं तापमान खूप वाढू लागलं ... म्हणून श्री व्यासांनी त्याला थंड ओल्या मातीचा लेप लावला.  दहा दिवसांनी लिखाण संपलं, आणि ते पहातात तो गणपतीच्या अंगावरच्या मातीचे लेप वाळून कडक कवच झाले होते. ते काढायला म्हणून त्यांनी गणपतीला तळ्यात  नेऊन ती माती काढली ... ही कथा आपण दहा दिवस गणपती उत्सव करून relive करत...

         श्रावण सरला, भाद्रपद आला, म्हणजे गणपती आलेच !  एकदा का गोकुळाष्टमीची दहीहंडी झाली आणि गोपाळकाल्याचा घास तोंडात टाकला की सगळी मुलं छोटी - मोठी, चड्डीला हात पुसून गणपतीच्या तयारीला लागतात !   मूर्ती कशी, तिला बसवायचं मखर कसं , त्याची सजावट, रोषणाई, ह्या सगळ्याचं open-end budget ... काय काय कार्यक्रम करायचे, कुठले कुठले आणि कधी कधी गावातले गणपती पहायला जायचं ... सगळं planning सुरु !   घरच्या बायकाही नारळ, खोबरं, सारण, पिठीच्या मागे लागतात .  गौरी-गणपतीचं सगळं नीट झालं पाहीजे , त्यात काही कसर राहीली नाही पाहिजे , अशी एक मनात बारीकशी काळजीची tinge !!!...     तर , काही दिवसांपूर्वी मनात आलं की जरा या लाडक्या बाप्पाबद्दल अजून काहीतरी माहिती आपल्याला मिळाली पाहिजे.    शिव-पार्वतीचा मुलगा, कार्तिकेयाचा धाकटा भाऊ, कुठे रहातो, काय करतो, जरा  'खवैय्या'    type आहे ... हे सगळं माहीत असतं ! जसा काही आपला शाळू - सोबती !      पण जरा खोलात जाऊन एक देव म्हणून , इतिहास नव्हे तर प्र...

      श्रावण महीना म्हटलं की, 'ऋतु हिरवा, ऋतु बरवा' !   पण मला श्रावण महीना नेहमी रंगीबेरंगीच दिसतो ... फक्त हिरवाच नाही, तर खूप साऱ्या रंगांनी नटलेला, सजलेला ... !   पाऊस-पाण्याने सगळं जग हिरवंगार आणि त्यात रंगांचे ठिपके दिल्यासारखी फुलं ... !  आणि जवळजवळ रोजच कोणता ना कोणतातरी स्पेशल दिवस !   श्रावण म्हंटलं ,  की माझं time-machine  सुरु !   मी पोहोचते माझ्या गावात ...      श्रावणी सोमवार ,  की हरीपूरची जत्रा !   तेव्हा होती तितकीच आत्ताही माझ्या मनात ताजीतवानी. ...  आणि बरंच काही... ! मंगळवार म्हटलं की, मी पोहोचते कोणा ना कोणाच्या मंगळागौरीला . बुधवार-गुरुवार जरा शांत , की लगेच शुक्रवार .....  की निघाले मी माहेरवाशीणींबरोबर !   गूळ -फुटाणे आणि दूध !   तशीच नागपंचमी !   नागपंचमीची एक आठवण म्हणजे, मी तेव्हा तिसरीत होते. नुकतीच मराठी शाळेत दाखल झालेले.   बाईंनी सांगितलं की, उद्या नागपंचंमीवर  निबंध लिहून आणायचा ... दहा वाक्य हवीत . पह...

      सध्या मी खूप बिझी आहे.  धाकटा मुलगा - सून भारतात आले आहेत, घरी रहात आहेत.   आणि त्यांच्या न केलेल्या फर्माइशी - त्यांच्या आवडीचे पदार्थ  करण्याचा मी चंग बांधला आहे.   गेल्या काही वर्षांत, त्यांना काय आवडतं हे मी खरंच विसरले आहे.  दोन्ही मुलांच्या आवडी-निवडी दोन टोकांच्या.   त्यामुळे ती लहान असतांना, स्वैपाक करतांना काही standard मेनू होते.   ही भाजी केली की ती  कोशिंबीर ... प्रत्येकाच्या आवडीचा एक पदार्थ !   आता ते आठवत बसते.   मागे आपण म्हणायचो, 'साधूसंत येती घरा, तोची दिवाळी-दसरा ...'   आता मी म्हणते ' मुलं बाळं येता घरा, तेच सण साजरे करा ..'. आषाढ असो नाहीतर मार्गशीर्ष - काही फरक पडत नाही.   त्यांच्या आवडीचे जमतील ते पदार्थ करायचे !   मोठा मुलगा आणि त्याचे कुटुंब weekend ला आले की असंच होतं ... मग तो म्हणतो, "आम्ही दुष्काळातून आल्यासारखं तू करते आहेस ... किती पदार्थ करतेस ... "      "अरे, तुम्ही तरुण मुलं ... खा नां जरा पोटभर , आवडीचं ... ...

     सध्या  मला सर्दी झाली आहे.   आता ती ३-४-५ महिने राहील, आल्यासारखी !  ज्या वेगाने मॉन्सून येतो, त्याच वेगाने ती येते.   कधी कधी एक दोन दिवस आधी ही.   आणि तो परत निघाला की ती ही जाते, त्याच्या मागून एक-दोन दिवसांनी.   तोपर्यंत पाऊसच पाऊस.   पहिले आठ-दहा दिवस नवऱ्याला जरा कौतुक असतं.   नंतर त्यालाही सवय होते..   पण ते पहिले ७-८ दिवस मी माझी सर्दी एन्जॉय करून घेते !   छान लाल डोळे, पाणी गळतंय,  आवाज आजारी माणसासारखा.  अगदी ' पडू आजारी , मौज हीच वाटे भारी ' !! जो येतो तो, "अरे, तुला बरंच बरं नाहीये की ..."    एरवी ढुंकूनही न पहाणारी मंडळी उपाय सुचवू लागतात ... त्यातला एक उपाय म्हणजे नवरा एक काढा करून देतो ... त्यात चवीपेक्षा तो प्रेमाने (?) करतोय याला महत्व !   उपयोग होतो की नाही ... माहीत नाही ... त्याची सुरुवात अशी होते ... "आज तू काही करू नकोस ... फक्त एक वरण - भात कर, नाहीतर खिचडी-पापड-कढी  ... मी तुला रात्री अगदी शास्त्रोक्त काढा करून देतो ... ...