Chane Kurmure

         अरंगेत्रम् ..... Initiation  ..... चांगल्या कशाचातरी प्रारंभ ... वर्षानुवर्षे कष्ट करून, मन लावून शिकलेल्या कलेचा पहिला  public  performance !  ..........    एक दिवस एका मैत्रिणीचा फोन आला , " अगं, आमच्या चिन्नीचं अरंगेत्रम आहे पुढच्या आठवड्यात ! xxx कुमार आणि xx देवी येणार आहेत chief guest म्हणून !"        "हो का !  अरे वा !  मोठ्ठाच कार्यक्रम दिसतोय !" इति मी.  "अगं हो, तिला आहे हौस, पुढे public performances करायची, जमलं तर सिनेमात जायची ! जगापुढे आलं पाहिजे.  त्याचीच ही सुरुवात !  थोडी PR गिरी करावी लागते.  पैसाही खर्च होईल ... पण आपण करायचं ! तिच्यासाठी .!. तिचं स्वप्न आहे ते ..."     "स्वप्न का मृगजळ ?" मी मनात म्हटलं, ... मैत्रीण बोलत होती, "त्यासाठी लागेल ती fight द्यायची तिची तयारी आहे ..."      "अगं, पण ... ते field जरा ..."      "अगं, वाईट लोक कुठं नसतात ?  त्यांनाही fight घ्यायचीय, काही लोकांना हे मृगजळ वाटेल, पण...

    "मॅडम, please  नाही म्हणू नका.  माझ्या मुलीला खरंच जरूर आहे ट्युशनची.  यंदा बोर्डाचं वर्ष आहे.  आमची काही फार अपेक्षा नाहीये, maths तिला कठीण जातंय ... "  फोनवर , नाहीतर स्वतः भेटून कोणाचे तरी वडील सांगतात.  त्यांच्या जागी आपण असतो तर ... असा विचार करून, जागा नसतांनाही मी त्यांच्या मुलीला माझ्या ट्युशन क्लास मधे घेते , आणि बघता बघता ती मुलगी आमची होऊन जाते. इतके दिवस कधीही न भेटलेली मी ,त्यांची मावशी होऊन जाते.  अशी मावशी की जिच्याशी गप्पा मारता येतात, जोकस्  सांगितलेले चालतात, वाईट मार्क न लाजता दाखवता येतात.  खात्री असते की ह्या गोष्टी कुठे बाहेर जाणार नाहीत.      मी त्यांचे विचार, भीती, काळज्या सगळं ऐकत असते.  बरेचदा आपल्या कल्पनांचा दुसऱ्यावर काय परिणाम होतो, हे त्यांना पहायचं असतं.  काही वेळा मनातली दुःखं  बाहेर काढून टाकायचा प्रयत्न असतो.  खूप मजेदार वाटलेली गंमत कोणाला तरी सांगावीशी वाटत असते.  मी सगळं ऐकून घेते आणि कधी त्यांना अपेक्षित अशी मतं सांगते .  तारेवरची कसरत ! मी...

     लहानपणी मी तिसरी-चौथी मधे असतानाचा काळ.  तेव्हा छान छान पौराणिक सिनेमे यायचे. तेव्हा 'picture' म्हणत नसत. सिनेमाच म्हणत. त्यात एक 'सुभद्राहरण' नावाचा सिनेमा पाहीला होता.  त्यातलं बाकीचं काही आठवत नाही.  अर्थात ,गोष्ट आधी माहीत होतीच, ती बरोबर दाखवली आहे का नाही , हेच पहात होतो ! पण त्यातलं एक गाणं लक्षात राहीलं.  "आला , वसंत ऋतु आला ..."    Black and white चा जमाना असूनही गाणं इतकं छान होतं की बागेतल्या फुलांचे वेगवेगळे रंग ( म्हणजे  grey च्या shades ) ,  आकार वगैरे सगळं खूप आवडत होतं !       तर तेव्हापासून तो ऋतु मनात बसला !  कधीही कुठेही फुलं फुलली, कशाला पालवी फुटली की वसंत ऋतु आला !!  थंडी संपली की , हा येणार किंवा हा आला की , थंडीला जायलाच पाहिजे असं ठरवून टाकलं.  मोठी होत गेले तरी ते गाणं आणि तो मौसम मनात ठाम राहीलाच.        हळू हळू शाळेत शिकतांना दर वर्षी वसंत ऋतुवर एखादी तरी कविता असायचीच .  आंब्याचा सीझन, कोकिळेच गाणं, फारच 'happy' वाटायचं.  परीक्षा संपता स...

       काही  दिवसांपूर्वी मॉलमधे गेलो होतो.  तिथे window shopping करत हिंडत होतो.  आमच्यासारखेच अनेक जण. अचानक मागून कुठूनतरी आवाज आला, 'वेगम् कुट्टी, वेगम्  ( पटकन्  चल, बाळा  पटकन् )' असं मल्याळी भाषेतलं बोलणं !  मी चमकून मागे वळून बघितलं.  मी त्या लोकांकडे बघत नव्हते, तर माझ्या भूतकाळात बघत होते.  तिथे माझे वडील होते !  आणि ते मला आणि माझ्या बहिणीला सांगत होते !  माझे डॅडी बोलतांना वेगवेगळ्या राज्यातल्या वेगवेगळ्या भाषा वापरणारे ! काही ठरलेल्या गोष्टी, ठरलेल्या वेळीच आणि तेंव्हा त्या कोणत्या भाषेत बोलायचं हे ही ठरलेलं ! ... नकळतच मी हसले ... काहीतरी हरवलेलं सापडल्याच्या आनंदात ... क्षणभरच !     ८ जून हा त्यांचा वाढदिवस !  ते असतांना कधी आठवला नसेल इतका आता आठवतो.  ते असतांना कधी साजरा केल्याचा आठवत नाही.  अर्थात तेंव्हा cake वगैरे कशाचीच पद्धत नव्हती.  आज त्यांच्याबद्दल जे काही वाटतं ते लिहिणं  हाच उद्देश !     मी जन्मल्यापासून ५ वर्षांची होईपर्यंत दिल्लीत राहिल्या...

     'अपमान ठेवावा मनात, आणि  मान सांगावा जनात !' अशी एक म्हण आहे.  दुसरी अशी पण म्हण आहे की, स्वतःचेच गोडवे गात - कौतुक करत बसू नये !   पण कधी कधी असं होतं की हे compliment-कौतुक होतं का नव्हतं तेच कळत नाही.   सांगणाऱ्याचा-बोलणाऱ्याचा हेतू कौतुक करण्याचाच असतो अन् ते आपल्याला अगदी टोचतंच  असं नाही, पण विचारात पाडतं !   कधी शब्द गंमतशीर असतात, तर कधी त्याचा खोल विचार वेगळ्याच दिशेला नेतो. एवढं मात्र खरं की जर बोलणारा खूप प्रेमळ, निर्व्याज्य किंवा sincere असेल, त्या मागची भावना खरी-खरी genuine असेल , तर मजा येते !       मुलं शाळेत असतांना, एका वर्षी त्यांना name-badges मिळाले.   लाल रंगाच्या प्लास्टिकच्या पट्टीवर त्यांचं नाव असायचं !   ते त्यांना खूप आवडलं !   आपण कोणीतरी खूप महत्त्वाची व्यक्ती आहोत वगैरे !   शिवाय Class Monitor, Secretary, House Captain वगैरे तर खासच !  रोज तो badge लावून शाळेत जायला धाकट्याला फारच आवडायचं !  एका रविवारी त्याने मला एक icecream ची ...

           मला भुलाबाईची गाणी खूप म्हणजे खूपच आवडतात.  म्हंटलं तर, अगदी ट ला ट,  री ला री जोडलेली - यमकं जुळवत जुळवत चाललेली - मुलींची बडबड.  म्हंटलं तर sugar coated pills.  पण आत औषध आहे हे कळायला हवं.  ते कळलं नाही, तर हे औषध लागू पडत नाही.  तसं हे कारल्याच्या बी चं गाणं.             मी वय वर्षे- इयत्ता आठवी , तुकडी क - मध्ये असतांनाची गोष्ट ." आई , खेळायला जाऊ ? " असं विचारलं , की ती म्हणायची , " आधी उद्याचा अभ्यास उरक , मग जा ". " बरं " अभ्यास उरकला  की , उद्याचं दप्तर भरून ठेव ... मग उरलेली पुस्तकं जागेवर ठेव ... पेन्सिलीला टोक कर,  तो कचरा भर ... केस नीट कर ...."     " असं काय करतेस गं , कारल्याच्या बी सारखं ?" मला रडू यायला लागायचं . तिकडे सगळे मित्र - मैत्रिणी खेळात जुने झालेले असायचे . आई म्हणायची, " कारल्याचं बी नाही , मी तुला वळण लावतेय . पसारे घालून , ते तसेच टाकून , पळून जायचं नाही.  तुझ्या मागे कोण येणार आहे ते आवरायला ? "     " तूच लावलास ...

तीस - चाळीस वर्षांपूर्वींपर्यंत एक संस्था होती. संस्थाच म्हंटली पाहिजे, कारण तिचे सभासदही खूप होते. अगदी सगळीकडे.   'फॅमिली-डॉक्टर' !   तेंव्हा कसले 'स्पेशालिस्ट' नसायचे.   असते, तर त्यांना फॅमिली-स्पेशालिस्ट च म्हंटलं असतं .   कारणही तसंच . त्यांना घरातल्या आजी - आजोबांपासून ते पाळण्यातल्या बाळापर्यंत , सगळ्यांचं सगळं माहीत असायचं ! घरातल्या एखाद्याला तपासतांना ते सगळ्यांची चौकशी करायचे . तब्येतीची आणि इतरही .स्टेथोस्कोप शिवाय दुसरं कोणतंही यंत्र त्यांनी कधी वापरलं नाही की , कधी दुसरी - तिसरी टेस्ट सांगितली  नाही , पण त्यांचं औषध लागू पडलं नाही , असं कधीच  झालं नाही !      दवाखान्यात त्यांचे कंपौंडर असायचे .डॉक्टर प्रिस्क्रिपशन लिहायचे , ते त्यांच्या करता. कागदावरचं वाचून , एक एक बाटली काढत ते विचारायचे,  "काय गं , आईसफ्रुट खाल्लंस नं मधल्या सुट्टीत ?" ,  नाहीतर  "काल कोणीतरी पावसात खेळत भिजत होतं, म्हणून ताप आलाय आज !!"  तेव्हा मला कळायचं नाही , की ह्यांना कसं कळतं सगळं ?  ते दोघंही डॉक्टर - कंपौ...